Այժմ կարևոր է ապահովել Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության պայմանագրի ժամանակին ստորագրումը և վավերացումը․ Լիտվայի ԱԳ փոխնախարարի հարցազրույցը
Լիտվան ողջունում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացում առաջընթացը և տրանսպորտային կապերի վերականգնման վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնությունները․ այժմ կարևոր է ապահովել պայմանագրի ժամանակին ստորագրումը և վավերացումը՝ Վաշինգտոնի հռչակագրում նշված մյուս պարտավորությունների լիարժեք կատարման հետ մեկտեղ։
Այս մասին «Երևանյան երկխոսություն 2026» միջազգային համաժողովի շրջանակներում «Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ հարցազրույցում նշել է Լիտվայի արտաքին գործերի փոխնախարար Օդրա Պլեպիտեն։
Վերջինս հարցազրույցի ընթացքում անդրադարձել է Հայաստան-Լիտվա հարաբերությունների ներկա մակարդակին ու գործընթացներին, Հայաստան-Եվրամիություն գործընկերության խորացման գործում Լիտվայի հնարավոր դերակատարությանը, ինչպես նաև ներկայացրել է վերջին շրջանում Հարավային Կովկասում՝ մասնավորապես, Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի վերաբերյալ պաշտոնական Վիլնյուսի տեսակետները։
Օդրա Պլեպիտեն իր խոսքում հույս է հայտնել, որ Եվրոպական միությունը նույնպես կկարողանա նպաստել Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացին։
Լիտվայի ԱԳ փոխնախարարի խոսքով՝ «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) տարանցիկ նախագծի իրականացման համատեքստում Վիլյնյուսը կոնկրետ ներդրում ունենալու հնարավորություն է տեսնում՝ առաջարկելով իր փորձը Կալինինգրադի հեշտացված տարանցիկ մոդելի վերաբերյալ:
-Տիկին փոխնախարար, ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստան-Լիտվա քաղաքական երկխոսության ներկա մակարդակը։
-Այս տարի Լիտվան և Հայաստանը նշում են դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 35-ամյակը, և ես ուրախ եմ, որ դա ոչ միայն թղթի վրա է, այլև մենք կարող ենք տեսնել դա գործնականում. վերջին մի քանի տարիների ընթացքում մենք զգալիորեն ակտիվացրել ենք մեր հարաբերությունները։ Մեր երկկողմ օրակարգը լի է բարձր մակարդակի հանդիպումներով և գործնական, ոլորտային մակարդակով համագործակցության աճով։ Պատրաստ ենք շարունակել և ամրապնդել այս համագործակցությունը։
Լիտվան մշտապես աջակցում է Հայաստանի Հանրապետության հանձնառությանը՝ ժողովրդավարության, թափանցիկության և օրենքի գերակայության վրա հիմնված համապարփակ բարեփոխումների օրակարգի նկատմամբ։ Պատրաստ ենք ընդլայնել մեր համագործակցությունը սահմանների կառավարման և անվտանգության, ռազմավարական հաղորդակցության և ապատեղեկատվության դեմ պայքարի, վերականգնվող էներգիայի, տրանսպորտի, շրջակա միջավայրի պաշտպանության, դատական և այլ ոլորտներում։
Ես տեսնում եմ ավելի սերտ համագործակցության մեծ ներուժ այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են էներգետիկ անկախությունը, առևտրի դիվերսիֆիկացիան և «կանաչ» անցումը։ Սրանք բոլորը կարևորագույն հիմնասյուներ են ցանկացած երկրի երկարաժամկետ զարգացման համար։ Լիտվան անձամբ է հաղթահարել այս մարտահրավերները և ունի արժեքավոր փորձ կիսելու համար։
Լիտվան բաց է երկկողմ առևտրի ընդլայնման վերաբերյալ քննարկումների համար։ Հետազոտության և փոխադարձ հետաքրքրության պոտենցիալ ոլորտներ՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, կրթական տեխնոլոգիաներ, սննդի և սննդի տեխնոլոգիաների արդյունաբերություն, զբոսաշրջություն, վերականգնվող էներգիա, ստարտափներ։
Լիտվան ակտիվորեն աջակցում է Հայաստանի՝ Եվրոպական միության հետ ավելի սերտ կապեր հաստատելու ձգտմանը։ Երևանում մայիսի 5-ին կայացած Հայաստան-Եվրամիություն առաջին գագաթնաժողովը կարևոր քայլ է դեպի առաջ։ Վիզաների ազատականացման երկխոսության մեկնարկով և ԵՄ-ՀՀ գործընկերության ռազմավարական օրակարգի ստորագրմամբ գործընթացը ստացել է նշանակալի թափ՝ նպաստելով ինչպես Հայաստանի ապագային, այնպես էլ Եվրոպայի ընդհանուր անվտանգությանն ու դիմադրողականությանը։
-Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Լիտվայի վարչապետի մասնակցությունը Երևանում մայիսի 4-ին կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովին։
-Մենք ողջունում ենք այս օրերին Հայաստանում բարձր մակարդակի միջոցառումների անցկացումը՝ Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովը, ՀՀ-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը և «Երևանյան 3-րդ երկխոսությունը»։
Հաճելի է, որ մեր վարչապետ տիկին Ռուգինիենեն հնարավորություն ունեցավ Երևանում մասնակցելու այս կարևոր բանակցություններին։ Վարչապետը շեշտեց Ռուսաստանի ագրեսիվ պատերազմի դեմ պայքարում Ուկրաինային աջակցելու և եվրոպական երկրների միջև համագործակցությունն ամրապնդելու անհրաժեշտությունը՝ անվտանգությունն ու դիմադրողականությունը բարձրացնելու համար։
Եվրոպական առաջնորդների հետ քննարկումներում վարչապետը նաև բարձրացրեց հիբրիդային սպառնալիքների հարցը՝ ընդգծելով կոլեկտիվ դիմադրողականության և էներգետիկ անվտանգության բարձրացման կարևորությունը: Առանձին կլոր սեղանի շուրջ քննարկումը նույնպես անդրադարձավ ժողովրդավարական դիմադրողականության ամրապնդմանը և հիբրիդային սպառնալիքներին հակազդելուն։ Ինչպես նշեց վարչապետը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ գործընկերությունը ռազմավարական նշանակություն ունի մայրցամաքի համար. փոխադարձ հարգանքի և անվտանգության վրա կենտրոնացվածության վրա հիմնված կառուցողական համագործակցությունը մեր ընդհանուր շահերից է բխում։
Ջերմ և կառուցողական երկկողմ հանդիպման ընթացքում վարչապետ տիկին Ռուգինիենեն և Հայաստանի վարչապետ պարոն Փաշինյանը քննարկեցին երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդման և ՀՀ-ԵՄ համագործակցության առաջխաղացման հեռանկարները։
-Ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք «Երևանյան երկխոսություն 2026» միջազգային համաժողովից և ինչպե՞ս եք գնահատում դրա հնարավոր դերը տարածաշրջանային և միջազգային երկխոսության խթանման գործում։
-Մենք շնորհավորում ենք Հայաստանին այս ձևաչափի ստեղծման կապակցությամբ։ Այն իմաստալից համաժողով է քննարկումների համար, որոնք ներառում են տարածաշրջանային հարցերը և նաև անդրադառնում են ավելի լայն տարածաշրջանին վերաբերող թեմաներին ու նույնիսկ գլոբալ համագործակցության առաջնահերթություններին։ Մենք տեսնում ենք մեծ ներուժ տարածաշրջաններում կապակցվածության բարելավման, առևտրի ընդլայնման և մարդկանց միջև կապերի խորացման համար։
Լիտվան ակտիվորեն աջակցում է տարածաշրջանային կապակցվածության զարգացմանը և առևտրային ուղիների ապաշրջափակմանը։ Կապակցվածությունը նաև մարդկանց մասին է. մարդկանց միջև նախաձեռնությունները կամրապնդեն հասարակության դիմադրողականությունը և կնպաստեն կրթության, մշակույթի և երիտասարդության ոլորտներում փոխանակումներին՝ այդպիսով խթանելով երկարաժամկետ փոխըմբռնումը։ Սա կբերի շոշափելի օգուտներ, բարգավաճում և կայունություն Հարավային Կովկասի և դրանից դուրս գտնվող տարածաշրջանների բնակչությանը։ ԵՄ-ն նպաստում է այս ջանքերին իր «Գլոբալ դարպաս» ռազմավարության և Անդրկասպյան տրանսպորտային միջանցքի միջոցով՝ գործընկերների հետ սերտ համագործակցությամբ։
Այս համատեքստում մենք ողջունում ենք Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացում առաջընթացը և տրանսպորտային կապերի վերականգնման վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնությունները։ Մենք նաև ողջունում ենք Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացում դրական զարգացումները, որոնք կարևոր են միջտարածաշրջանային համագործակցության ընդլայնման համար։
-Լիտվան մշտապես աջակցել է Հայաստան-Եվրամիություն ավելի սերտ համագործակցությանը․ այս համատեքստում, ո՞ր ոլորտներում եք տեսնում հետագա համագործակցության ամենամեծ ներուժը, մասնավորապես՝ Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և ինստիտուցիոնալ զարգացման առումով:
-Դուք բացարձակապես ճիշտ եք: Վերջին տարիներին Լիտվան ակտիվորեն աջակցել է ԵՄ-Հայաստան խորացող համագործակցությանը՝ ներառյալ ավելի համապարփակ երկխոսությունը, Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումները, դրա մոտարկումը ԵՄ չափանիշներին, վիզային ռեժիմի ազատականացման երկխոսության մեկնարկը, որը նաև այժմ մեր երկկողմ համագործակցության առարկան է այնպիսի հիմնական ոլորտներում, ինչպիսիք են միգրացիան, սահմանների կառավարումը, փաստաթղթերի անվտանգությունը, ներքին բարեփոխումները:
Մենք պատրաստ ենք կիսվել մեր փորձով ԵՄ ինտեգրման հետ կապված գործընթացներում: Մենք ողջունում ենք Հայաստան-Եվրամիություն առաջին գագաթնաժողովի արդյունքները՝ գործընկերության մեկնարկը կայուն տրանսպորտային կապերի, էներգետիկ ցանցերի և թվային կապերի զարգացման համար, ինչպես նաև տեղեկատվության անվտանգության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների մեկնարկը: Մենք ամուր կերպով ողջունում ենք և պատրաստ ենք մեր փորձագիտությամբ աջակցել Հայաստանում ԵՄ նոր գործընկերության առաքելությանը, որն էլ ավելի կբարձրացնի Հայաստանի ժողովրդավարական դիմադրողականությունը: Մենք նաև հրավիրում ենք Հայաստանին քննարկել ԵՄ Համատեղ անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության (CSDP) առաքելություններին և գործողություններին միանալու հնարավորությունը:
Այս որոշումները նշանավորում են մեր համագործակցության նոր փուլը, և Լիտվան անհամբեր սպասում է դրա հետագա խորացմանը։
Անցյալ տարվա դեկտեմբերին ստորագրված ՀՀ-ԵՄ գործընկերության ռազմավարական օրակարգն ապահովում է հավակնոտ քաղաքական շրջանակ, որը կուղղորդի մեր համագործակցությունը առաջիկա տարիներին։ Այն հնարավորություն կտա ընդլայնել նաև մեր երկկողմ հարաբերությունները։
Առաջ նայելով՝ Լիտվան նաև խրախուսում է Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի (CEPA) վերանայման և ԵՄ-ՀՀ ասոցացման համաձայնագրի, այդ թվում՝ դրա խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու (DCFTA) բաղադրիչի շուրջ բանակցությունների վերսկսման վերաբերյալ քննարկումները։ Սա նշանակալի ներդրում կունենա Հայաստանի տնտեսական դիվերսիֆիկացման ջանքերում։ Հարկ է հիշել, որ մինչև 2013 թվականի քաղաքականության փոփոխությունը Եվրամիությունը Հայաստանի ամենամեծ առևտրային գործընկերն էր։
-Տիկին փոխնախարար, ինչպե՞ս է Լիտվան գնահատում և ի՞նչ դիրքորոշում ունի Հարավային Կովկասում ընթացող խաղաղության գործընթացի վերաբերյալ։
-Մենք ողջունում ենք Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը և տրանսպորտային կապերի վերականգնման վերաբերյալ ձեռք բերված համաձայնությունները, որոնք տեղի ունեցան ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վկայությամբ՝ Սպիտակ տանը․ պատմական հանգրվան, որը նշանավորում է տասնամյակներ տևած հակամարտության ավարտի ուղղությամբ մեծ առաջընթաց։ Այժմ կարևոր է ապահովել պայմանագրի ժամանակին ստորագրումը և վավերացումը՝ եռակողմ հռչակագրում նշված մյուս պարտավորությունների լիարժեք կատարման հետ մեկտեղ։ Խաղաղությունը մեծ օգուտ կբերի երկու երկրներին, նրանց ժողովուրդներին և Հարավային Կովկասի ավելի լայն տարածաշրջանին՝ ստեղծելով նոր հնարավորություններ ինստիտուցիոնալ և սոցիալական զարգացման, մարդկանց միջև կապերի ամրապնդման և տարածաշրջանային կապի բարելավման համար՝ տրանսպորտային, առևտրային և էներգետիկ նախագծերի միջոցով։ Երկարատև կարգավորումը կարող է նաև խթանել ներդրումները, տնտեսական աճը, տարածաշրջանային կայունությունը և Հարավային Կովկասի դերը որպես Եվրոպայի և Ասիայի միջև կամուրջ։
Մենք տեսնում ենք համագործակցության զարգացման խոստումնալից նշաններ. Ադրբեջանի կողմից 4 հայ բանտարկյալների վերադարձը, վառելիքի տարանցումը և հնարավոր առևտրային փոխանակումների վերաբերյալ քննարկումները։
Մենք հույս ունենք, որ ԵՄ-ն նույնպես կկարողանա նպաստել այս գործընթացներին՝ առաջարկելով իր աջակցությունը։ «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) տարանցիկ նախագծի համատեքստում մենք տեսնում ենք կոնկրետ հնարավորություն՝ ներդրում ունենալու համար՝ առաջարկելով մեր փորձը Կալինինգրադի հեշտացված տարանցիկ մոդելի վերաբերյալ, որը կարող է կիրառվել Հարավային Կովկասում:
Տարանցիկ սխեման կնպաստի սահուն տեղաշարժի և հուսալի վերահսկողության համատեղմանը՝ հարգելով Հայաստանի ինքնիշխան տարածքը, միաժամանակ լուծելով Ադրբեջանի մտահոգությունները մարդկանց և ապրանքների ազատ ու անվտանգ տեղաշարժի, ինչպես նաև թափանցիկ ստուգման ընթացակարգերի վերաբերյալ:
Published by Armenpress, original at https://armenpress.am/hy/article/1249717