Firebird-ը և ԱՄՆ-ն Հայաստանում մեկնարկում են 4 միլիարդ դոլարի արհեստական բանականության կենտրոնի մեգանախագծի մեկնարկը
Փետրվարի 10-ին ամերիկյան Firebird ընկերությունը և ԱՄՆ կառավարությունը հայտարարեցին Հայաստանում արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների զարգացման մեգանախագծի երկրորդ փուլի մեկնարկի մասին: Ընդհանուր ներդրումը գնահատվում է 4 միլիարդ դոլար, և նախագիծն ինքնին, նախաձեռնողների կարծիքով, երկիրը կդարձնի աշխարհի հինգ խոշորագույն արհեստական բանականության կլաստերներից մեկը (մեկ շնչի հաշվով): Նախագծի հիմնական տարրը մինչև 2026 թվականի վերջը Հայաստանում 50,000 գրաֆիկական մշակման միավորների (GPU) տեղակայումն է:
Firebird-ի մամուլի ծառայությունը հայտնել է, որ ընդլայնումը հնարավոր է դարձել այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ կարգավորող մարմինները թույլտվություն են տվել արտահանել լրացուցիչ 41,000 նորագույն սերնդի NVIDIA GB300 չիպեր: Երկրորդ փուլի մեկնարկի մասին հայտարարվել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի՝ Երևան կատարած պաշտոնական այցի ժամանակ: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսում նախագիծը բնութագրվել է որպես երկրի պատմության մեջ ամենամեծ տեխնոլոգիական ներդրումը:
Վենսը ընդգծեց, որ NVIDIA-ի հետ կնքված համաձայնագիրը կստեղծի նոր շուկաներ և աշխատատեղեր երկու երկրներում՝ նշելով, որ նման չիպեր «պարզապես գոյություն չունեն աշխարհի շատ երկրներում»։ Փաշինյանն իր հերթին նախագիծը կապեց 2025 թվականի օգոստոսին ստորագրված կիսահաղորդիչների վերաբերյալ հայ-ամերիկյան հուշագրի հետ՝ ներկայիս զարգացումը անվանելով դրա գործնական արդյունքը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանում ստեղծվում է լիարժեք «արհեստական բանականության գործարան» և ժամանակակից տվյալների կենտրոն։
Firebird-ի համահիմնադիր և գործադիր տնօրեն Ռազմիկ Հովակիմյանը նշել է, որ նոր կլաստերը Հայաստանը վերածում է գերհաշվարկային հզորության գլոբալ կենտրոնի։ Երկրորդ փուլը հաջորդում է առաջինին (որը արժեցել է 500 միլիոն դոլար) և հիմք է դնում կենսաբանական գիտությունների, ռոբոտաշինության և տիեզերքի ուսումնասիրության զարգացման համար։ Նախագիծն իրականացվում է NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանի, Firebird-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանի և Team Group-ի մասնակցությամբ։ Սա պարզապես սարքավորումների մատակարարման հարց չէ, այլ լիարժեք տեխնոլոգիական էկոհամակարգի ստեղծում։
Ընդգծվում է, որ ԱՄՆ նոր արտահանման թույլտվությունը հաստատում է նախագծի համապատասխանությունը միջազգային անվտանգության չափանիշներին, ինչը փորձագետները դիտարկում են որպես Վաշինգտոնի կողմից Երևանի նկատմամբ ինստիտուցիոնալ վստահության բարձր մակարդակի նշան: Տվյալների կենտրոնների գործարկումը, ինչպես կանխատեսվում է, զգալի փոխակերպող ազդեցություն կունենա Հայաստանի տնտեսության վրա՝ երկրին ապահովելով երկարաժամկետ մրցակցային առավելություն համաշխարհային տեխնոլոգիական շուկայում։
NVIDIA-Firebird-Team Group արհեստական բանականության սուպերհամակարգչային կենտրոնի կառուցման մասին Հայաստանում առաջին անգամ հայտարարվել էր 2025 թվականի հունիսին Եվրոպայում կայացած Viva Technology կոնֆերանսում: Այդ ժամանակ հաղորդվել էր, որ հազարավոր NVIDIA Blackwell GPU-ներով հագեցած տվյալների կենտրոնը կկարողանա ընդլայնվել մինչև 100 ՄՎտ-ից ավելի հզորություն՝ ՀՀ կառավարության աջակցությամբ: