Փակելով Լեռնային Ղարաբաղի 120 000 բնակիչներին արտաքին աշխարհի հետ կապող միակ մայրուղին ՝ մուշտակով կինը մի ձեռքում աղավնի էր բռնել, իսկ մյուսում ՝ խոսափող ՝ բղավելով, թե պաշարված տարածաշրջանը «պատկանում է Ադրբեջանին»։ Այնուհետև նա բաց թողեց աղավնուն, որպեսզի նա թռնի վեր, սակայն թռչունը անշնչացած ընկավ գետնին:

 

Այս տեսարանը, ըստ էության, խորհրդանշում էր Ադրբեջանի «էկոլոգիական» ակցիան, գրում է Time-ը։ «Կաշենի հանքավայրի շահագործման դեմ, իբր, բողոքող Ադրբեջանի ավտորիտար ռեժիմի «ակտիվիստները» դեկտեմբերի 12-ից արգելափակել են Լեռնային Ղարաբաղի հայաբնակ շրջանը, որը դեռևս վերականգնվում է Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված 2020 թվականի պատերազմից հետո, և թողել այն ցրտի և սովի եզրին»,- գրում է պարբերականը։

 

Հոդվածում նշվում է, որ հանքի շահագործումն այդ ժամանակից ի վեր կանգ է առել, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի տնտեսությունը հայտնվել է ճգնաժամի եզրին։ «Ապօրինի շրջափակումը խախտել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հրադադարի մասին համաձայնագիրը։ Փետրվարի 22-ին ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը պարտավորեցրեց Ադրբեջանին դադարեցնել շրջափակումը։ Բայց առանց անհապաղ հարկադրանքի մեխանիզմի Ադրբեջանը կարող է փորձել մի փոքր լրացուցիչ ժամանակ շահել։ Լեռնային Ղարաբաղում այնքան քիչ սնունդ եւ վառելիք կա, որ տեղական իշխանություններն այժմ բոլոր հիմնական սննդամթերքների համար կտրոններ են բաժանում։

 

Ադրբեջանցի «էկոակտիվիստները» բաց են թողնում միայն ռուս խաղաղապահներին եւ Կարմիր Խաչին պատկանող տրանսպորտային միջոցները, որոնք բնակչության առավել խոցելի խավերի համար փոքր քանակությամբ կենսական նշանակության պարագաներ են մատակարարում: Փետրվարի 9-ին Human rights watch կազմակերպությունը հայտնել էր, որ «բուժսպասարկման հասանելիությունը դարձել է շրջափակման տարածաշրջանում ամենահրատապ խնդիրը»:

 

Թերթն ընդգծում է, որ Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար ճգնաժամը էթնիկ զտումների դասագրքային օրինակ է։ «Իլհամ Ալիևը Ադրբեջանի տոհմական նախագահն է, որի 20-ամյա պաշտոնավարումը հակահայկական ատելություն է սերմանում։ «Լեռնային Ղարաբաղի հայերը կարող են ազատ հեռանալ, ճանապարհը բաց է», - ասում է նա, որպես ղարաբաղյան հարցի լուծում ՝ առաջարկելով էթնիկ զտումները», - գրում է թերթը:

 

Հունվարի 30-ին Միջազգային դատարանում Ադրբեջանի փաստաբանները պնդում էին, որ «ոչ մի շրջափակում չկա, եւ որ ցուցարարները մասնակցում են զանգվածային բնապահպանական ցույցերին»: «Ուշադրություն մի դարձրեք այն փաստին, որ նավթով հարուստ Ադրբեջանը՝ ըստ Freedom House - ի վարկածի, ամենա ռեպրեսիվ ռեժիմներից մեկը և «աշխարհի էկոլոգիապես ամայացած շրջանի» հայրենիքը, արտեղ գտնվում է «էկոլոգիական արմագեդոն» անվանումը ստացած քաղաքը, չի հանդուրժում հասարակական բողոքները։ «Գիտական» շրջափակումը վերացնելու համար, ինչպես անցյալ ամիս հայտարարել էր մի նշանավոր գիտնական, Ադրբեջանը դիմել է արտասահմանյան պրոֆեսորներին «զանգվածային լրատվամիջոցներում շարունակվող «էկո-բողոքը» կասեցնելու խնդրանքով», - հեգնում է Բաքվի քաղաքականությունը պարբերականը:

 

Ըստ թերթի ՝ այս վտանգավոր քաղաքականությունը կարող է նախադեպ դառնալ այլ բռնապետությունների համար։ Պարբերականը նաև նշում է, որ նման քաղաքականության վերաբերյալ միջազգային հանրության բացասական արձագանքներն անտեսվում են Ադրբեջանի կողմից։ Ավելին, Բաքուն վերջերս ցինիկաբար հայտարարեց Բեռնի կոնվենցիայի համաձայն Հայաստանի դեմ «պատմական» բնապահպանական դատական հայցի մասին ՝ կապված անտառների կորստի և մինչև 2020 թվականը հայերի կողմից վերահսկվող տարածքներում այլ «իրավախախտումների հետ»։

 

Սակայն վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ ղարաբաղյան առաջին պատերազմից հետո այս տարածաշրջանի էկոլոգիան, ընդհակառակը, մի քանի անգամ բարելավվել է։ «Իսկ ահա Ադրբեջանի կողմից էկոլոգիային վնաս հասցնելու մասին վկայող փաստերը շատ են, այդ թվում ՝ պատերազմի ժամանակ արգելված սպիտակ ֆոսֆորի օգտագործումը, ինչը մեծ վնաս է հասցրել տեղի էկոլոգիային։ Ինչպես վերլուծել է Ատլանտյան խորհրդի թվային դատաբժշկական հետազոտությունների լաբորատորիան, տեղի էկոլոգիային վնաս է հասցնում նաեւ «հաղթանակի ճանապարհի» շարունակվող շինարարությունը, որը իրականացվում է խոշոր անտառային զանգվածների ոչնչացման միջոցով: «Ինչպես ցույց են տալիս Caucasus Heritage Watch-ի արբանյակային զեկույցները, «հաղթանակի ճանապարհի» եւ մեկ այլ մայրուղու շինարարությունը հաճախ ուղեկցվում է հայկական մշակութային հուշարձանների եւ եկեղեցիների ոչնչացմամբ։ Ճակատագրի հեգնանքով «էկոբլոկադն» ինքնին վնաս է հասցնում էկոլոգիային, քանի որ Ադրբեջանի կողմից էներգամատակարարման խափանման պայմաններում ղարաբաղցիները ստիպված են ջեռուցել տները անտառահատումների միջոցով», - գրում է թերթը։

 

Պարբերականը նաեւ հեգնում է, որ մինչեւ Միջազգային դատարանի փետրվարի 22-ի որոշումը նախագահ Ալիեւը պարծենում էր, թե ոչինչ չի կանգնեցնի իր «էկոուժեղությունը» Լաչինի միջանցքի շրջափակման հարցում, եւ նա հիմքեր ուներ այդպես կարծելու, քանի որ Եվրամիությունը բազմիցս դիմում է իրեն որպես «հուսալի գործընկերոջ» ռուսական գազի մատակարարումները փոխարինելու հարցում, իսկ ԱՄՆ-ն չեղյալ է հայտարարել Բաքվի նկատմամբ 907 բանաձևով նախատեսված պատժամիջոցները հայերի դեմ Ադրբեջանի ագրեսիան կասեցնելու հոդվածով: «Ոչ ոք չի կարող ազդել մեզ վրա։ Կարող են լինել ինչ-որ հեռախոսազանգեր և ինչ-որ հայտարարություններ, բայց մենք պետք չէ դրան ուշադրություն դարձնենք: Մենք այս հեռախոսազանգերին պատասխանում ենք պարզապես քաղաքավարությունից ելնելով, - ասում է նա, - բայց դա չի փոխի մեր դիրքորոշումը»:

 

Թերթը նշում է, որ այդ մեսիջները առաջին հերթին ուղղված են ԱՄՆ-ին եւ Ֆրանսիային: «Ինչ-որ լկտի ցինիկ բան կա այն բանում, որ ռեպրեսիվ նավթադիկտատորը 2023 թվականին էկոլոգիան օգտագործում է որպես զենք։ Դա ծառայում է Ադրբեջանում քաղաքացիական հասարակության հետագա քայքայմանը։ Այսպիսով, Ալիևն օրինակ է ծառայում մյուս բռնապետերին «կոշտ իշխանության» ձգտելու հարցում»,- ամփոփել է թերթը։